معماری پایدار

مهمترين تعريفي كه در اجلاس ريو از توسعه پايدار ارائه شد، بدين قرار است : توسعه اي كه نيازهاي كنوني بشر را بدون مخاطره افكندن نياز نسلهاي آينده، برآورده ساخته و در آن به محيط زيست و نسلهاي فردا نيز توجه شود . جان راسكين، ويليام موريس  و ريچارد لتابي  از پيشگا مان نهضت معماري پايدار محسوب مي شوند. راسكين در كتاب “هفت مشعل معماري ” خود ميگويد كه براي دستيابي به رشد و پيشرفت مي توان نظم هارمونيك موجود در طبيعت ر ا الگو قرار داد .هدف از طراحي ساختمان هاي پايدار كاهش آسيب آن بر روي محيط از نظر انرژي و بهره برداري از منابع طبيعي است ، كه شامل قوانين  همچون كاهش مصرف منابع غير قابل تجديد ، توسعه محيط طبيعي و حذف يا كاهش مصرف مواد سمي و يا آسيب رسان بر طبيعت در صنعت ساختمان . در کل ساختماني كه كمترين ناسازگاري و مغايرت را با محيط طبيعي پيرامون خود و در پهنه وسيع تر با منطقه و جهان دارد. طراحي پايدار و همگن ، طراحي اي تلقي ميشود كه در آن هر جزيي به عنوان بخشي از كل بزرگ تر به خوبي مورد توجه قرار گيرد  و  معماري پايدار در بر دارنده آميزه اي از ارزشهاي زيباشناختي ، محيطي، اجتماعي، سياسي و اخلاقي است

اصول معماری پایدار ؛ حفظ انرژي ، هماهنگي با اقليم ، كاهش استفاده از منابع جديد ، برآوردن نيازهاي ساكنان ، هماهنگي با سايت  و كل گرايي میباشد . امروزه ساختمان ها نیز بخشي از محيط زيست را تشكيل مي دهند و بخش اعظمي از آلودگي هاي زيست محيطي را ايجاد مي كنند . با توجه به این که ساختمان سازی را نمیشود متوقف کرد بهتر است سعی شود تا آسیب یه محیط زیست را به حداقل رساند . به طور کلی معماری پایدار سه رکن دارد ، ارتقاي ك يفي زندگي و سلامت انسانها نسل حاضر و نسلهاي آينده ، تامين نيازهاي روزمره انسان ، حفظ سيستم هاي اكولوژيكي و منابع انرژي هدف كلي از طراحي پايدار در يك ساختمان اين است كه به واسطه بهره وري صحيح از انرژي و منابع طبيعي تأثير سوء ساختمان بر محيط زيست كاهش يابد

سرزمين بزرگ ايران ، از معدود كشورهاي جهان است كه در طول تاريخ توانسته است با ويژگي هاي فرهنگي و جغرافيايي خود معماري متنوعي ايجاد كند. اين تنوع حتي در تقسيم بندي هاي جغرافيايي يك منطقه محدود نيز، با اندكي دقت ، به خوبي قابل مشاهده است 

فنون اقليمي به كار رفته در خانه هاي ايران از این قبیل است ؛ خانه های چهار فصل تطبيق شيوه زندگي با شرايط اقليمي فصول مختلف را مي توان در خانه هاي درونگراي مناطق گرم و خشك ايران  که  اتاقهاي اطراف حياط اين خانه ها با توجه به فصول مورد استفاده قرار ميگيرند مشاهده كرد . بدين ترتيب كه ضلع شمالي و آفتاب گير حياط كه گرمتر بوده در زمستان مورد استفاده قرار مي گرفته و به زمستان نشين معروف بوده است . در تابستان نشين فضاهاي زير بادگير و اتاق شاه نشين وجود داشته است و داراي ارتفاع بيشتر و حجم سبكتري نسبت به زمستان نشين بوده است و دليل اين امر چيزي جز استفاده از باد، تهويه و گردش بهتر هوا در آن و خنك سازي اين فضا در تابستان نبوده است . زمستاننشين شامل سه دري ، پنج دري و شكم دريده  ، كه روي محور اصلي قرار ميگرفته اند زمستان نشين روي محور اصلي قرار گرفته و براي ورود بيشتر نور خورشيد اغلب پنج رههاي آن را از ارسي هاي بزرگ مي ساختهاند. درونگرایی ؛ از جمله ویژگی هایش نداشتن ارتباط بصري مستقيم فضاهاي داخل با فضاهاي شهري بيرون خود ، فضاهاي مختلف آن را عنصري مانند حياط مركزي و يا صفههاي سرپوشيده سازماندهي كرده است این گونه طراحی هارا میشود هم از جنبه اقلیمی هم مذهبی  دانست . برونگرایی ؛ از جمله ویژگی هایش  داشتن ارتباط بصري و فيزيكي مستقيم با فضاي بيرون خانه ، نداشتن حياط ، گسترش در ارتفاع و سازماندهي فضايي نسبت به يك فضاي ديگر مثل دالان روبرو ميباشد. جهت گبری بر اساس قبله ، جهت باد ، تابش آفتاب در بناهاي سنتي ايران سه رون راسته شمال شرقي – جنوب غربي، اصفهانی ، شمال غربي- جنوب شرقي و کرمانثی ، شرقي – غربي  بهترين جهت استقرار ساختمان را در هر اقليم نشا ن مي دادند . فرو رفتن در دل خاک که تنها در مناطق دارای رطوبت زیاد قابل اجرا نیست . فضای سبز و یا باغ های ایرانی نقش بسزایی در پایداری معماری سنتی ایران دارند . استفاده از درختان بلند برای جلوگیری از وزش باد های مزاحم بسیار به کار میرفت . استفاده از مصالح بوم آورد که هم باعث پیوند میان بنا و محیط میشد هم آسیب پذیری را کاهش میداد . استفاده از عایق کار یبنا از دیر زمان مرسوم بوده به طوری که هیچ سقفی را نمیبینیم  که حداقل از دو لایه ساخته نشده باشد . ايرانيان از ديرباز با عايقكاري آشنا بوده اند و با استفاده از مصالح ساختماني در دسترس و كم و زياد كردن ضخامت ديوارها ، خانه هاي خود را طوري ميساختند كه ك مترين نياز را به گرمايش و سرمايش داشته باشد و اين خود جلوه اي از تمدن ديرينه ايران و ايرانيان است . استفاده از آب در معماری سنتی ایران یکی دیگر از عوامل موثر است . بهره گیری از حیاط ها  ، حیاط های مرکزی ، گودال باغچه ها ، سرابستان یا باغ های کوچک ، شوادان یا باد کش ها که در دل زمین ساخته میشد و فاقد مصالح بنایی بود و دارای سقفی گنبدی شکل بدون سازه ساخته میشد ، بهار خواب یا مهتابی یا تخت بوم ، پاسیو ، پایاب یا پاکنه که زیر پلکان بوده و محل دستیابی به آب قنات ها بوده است ، سرداب که زیر تابستان نشین بوده است ، حوضخانه ، شبستان ، شناشیل ، آب سرا ، کنده ، بادگیر ، ایوان یا سایبان ، چهار صفه ، طارمه یا ایوان  از جمله فضاهایی هستند که بنا بر اقلیم تعبیه شده اند و سازگار با محیط میباشند

طراحی خانه های سبز

با یک طرح خوب از فضاهای داخلی استفاده مطلوب ببرید به طوری که اندازه کلی ساختمان و منابع مورد استفاده در ساخت و نگهداری آن در حداقل نگه داشته شوند . ساختمانی انرژی کفا طراحی کنید از  عایق کاری در سطح بالا و ینجره های با قابلیت بالا در جهت نور خورشیدو با ساختار سخت درزگیری شده استفاده کنید ساختمان های به هم چسبیده هزینه یوشش ناکافی خارجی بنا را به حداقل می رساند .آسایش رایگان ، گرمای معمول خورشیدی، نور روز و خنک کننده های طبیعی می توانند با ارزش مؤثری در اغلب ساختمان ها جا داده شوند . انرژی رایگان بدست آورید ساختمان ها را با آبگرمکن خورشیدی و مو لد برق نوری یا تأسیسات خورشیدی برای آینده طراحی کنید .استفاده مطلوب از مصالح ضایعات را با طراحی برای ارتفا استاندارد سقف ها و ابعاد ساختمان به حداقل برسانید . دفع زباله را برای ساکنین ساده کنید بطوری که سطل های زباله تفکیک شده اختیار کنید . سیستم های گرفتن یا دفع آب بام می تواند برای جمع آوری آب باران و استفاده از آن در آبیاری محوطه در نظر گرفته شود

مصالح سبز

از استفاده آن دسته از مواد شیمیایی که اُزن را از بین می برند در تجهیزات مکانیکی وعایق ها اجتناب کنید . از مصا ح ساختمانی بدست آمده از محل استفاده کنید حمل و نقل حائز اهمیت است هم در انرژی مصرفی و هم در آلودگی عمومی  .از مصا ح ساختمانی زائد یا فرآورده هایی که از مواد قابل برگشت به چرخه طبیعت بدست آمده اند از قبیل عایق سلو لز، هوموسوت، تخته چندلا، آجر فرش کف ساخته شده از شیشه زمینی و یلاستیک بازیافتی به شکل ا وار و کف یوش استفاده کنید . فرآورده های چوبی معتبر را جستجو کنید از الوار منحصرا ضمانت شده و بدست آمده از جنگل های کنترل شده استفاده کنید .از موادی که با گاز خود آلوده کننده هستند اجتناب کنید: حلال یایه رنگ و روغن ، چسب ها، براده چوب و بسیاری از دیگر مصا ح و فرآورده های ساختمانی، فرما دئید و ترکیبات فرار ارگانیک آزاد می کنند 

تأسیسات سبز

از چراغ های روشنائی و وسایل با کارآیی بالا استفاده کنید لامپ فلورسنت از نظر زیبایی شناختی ییشرفته است و ارزانتر از نرو سفید در صورت استفاده از انرژی معمول خورشیدی از دیگ های سایز کوچک استفاده کنید . از تأسیسات آب کفا استفاده کنید دستشویی های آب نگهردار، دوش های حمام و هوادهنده های شیر آب نه تنها مصرف آب را کاهش میدهند بلکه بار سیستم سپتیک یا عملکرد دستگاه فاضلاب را نیز کم می کنند استقرار تجهیزات به طور متمرکز هزینه آبگرم را کاهش می دهد

مصادیق پایداری معماری و معماری سبز در پروژه های ساختمانی

استفاده از انرژیهای طبیعی در مصرف روزمره ، استفاده از ضایعات و خصوصا استفاده از یساب در تولید آب مورد نیاز برای آبیاری فضای سبز ، به کارگیری شیوههای مناسب برای تقلیل انرژی هدر رفته و یا کنتر آن و بهینه سازی مصرف انرژی ، استفاده از مصا لح قابل بازیافت غیر شیمیایی و مصا لحی که با سلامت انسان در تعارض نمی باشد ، طراحی و ساخت و ساز با مصا ح نزدیک به طبیعت ، جلوگیری از اثرات منفی ساختمان و محصولات آن بر محیط ، استفاده از گیاهان طبیعی به عنوان الهام دهنده طراحی زنده در مشاعات ، اجتناب از صدمه رساندن به وضعیت اراضی به منظور استحصال سود بیشتر ، دستیابی به بیشترین کیفیت زندگی در سایه اتکا به محیط زیست ، نحوه استفاده از زمین ، توجه به شخصیت اکو لوژی منطقه ، توجه به خواص اقلیمی منطقه ، توجه خاص به اثر نور و هوا در طراحی کل مجموعه و چیدمان فضاهای عمومی و اختصاصی ، توجه به تحرک و زندگی در محیط باز .ستفاده از مصالح بوم آورد بسیار سودمند است و به پایداری معماری و معمار پایدار کمک بسزایی میکند چراکه استخراج و جابهجایی مصالح خود باعث تخریب طبیعت است و چه بسا استخراج بیش از حد و بدون مطالعه از منابع طبیعی جهت ساخت ساز باعث خسارت جبران ناپذیر میشود لذا باید به قابلیت تجدید پذیری مصالح توجه داشت . مصالح از لحاظ تولید به بخش های تولید بومی ، تولید منطقه ای و تولید کشوری تقسیم میشوند در کل بهرهگیری از مصالح باید به گونه ای باشد که آسایش را برای ساکنین به ارمغان بیاورد و کمترین اتلاف انرژی را داشته باشد . استفاده از مصالح سازگار با طبیعت باعث طول عمر بیشتر بنا میشود چه بسا اگر ناسازگار باشد بر اثر عولمل اقلیمی بعد از مدت زمانی فرسوده و غیر قابل مصرف میشود . مصالح ناسازگار با طبیعت اغلب باید استخراج شده و در کارخانه ها تولید شود که این امر باعث ایجاد آلودگی میشود اما مصالح سازگار عموما به صورت خام هم مورد استفاده قرار میگیرند مصالح شیمیایی ناسازگار با طبیعت باعث مسمومیت و سرطان زا نیز هستند . مصالح سازگار با محیط قابل بازگشت به طبیعت خواهند بود و قابل استفاده مجدد و بازیافت هم میباشند اما مصالح ناسازگار اغلب استفاده مجدد از آنها امکان پذیر نیست و بازیافت آنها هزینه و انرژی زیادی مصرف میکند.